زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

فوریت





فوریت، انجام دادن عمل در اولین زمان ممکن است.


۱ - معنا



فوریت، مقابل تراخی به جا آوردن عمل در اولین فرصت ممکن و تأخیر نینداختن آن است.

۲ - کاربرد فقهی



از آن در اصول فقه و نیز فقه در بسیاری از بابها نظیر طهارت ، صلات ، زکات ، صوم ، حج ، تجارت ، ودیعه ، نکاح ، غصب و شفعه سخن گفته‌اند.

۳ - بعد اصولی



از جمله مباحث مطرح نزد اصولیان در بخش الفاظ، بحث صیغه امر است که آیا دلالت بر فوری انجام دادن مأموربه دارد یا نه.

۴ - بعد فقهی




۴.۱ - اقسام واجبات


واجبات یا فوری اند؛ بدین معنا که انجام دادن آنها در اولین زمان امکان آن واجب است و یا غیر فوری. قلمرو واجبات فوری یا عبادات است و یا غیر عبادات.

۴.۲ - فوریت در عبادات


آیا به جا آوردن قضای نماز واجب روزانه که فوت شده، فوری است و پیش از به جا آوردن آن، اشتغال به کاری دیگر جایز نیست یا آنکه فوریت ندارد؟ مسئله محل اختلاف است. بنابر قول مشهور متأخران، قضای نماز فوت شده، از واجبات فوری نیست و زمان به جا آوردن آن تا آخر عمر امتداد دارد. این قول به مشهور قدما نیز نسبت داده شده است. در مقابل، برخی قول به وجوب فوری آن را به اکثر فقها نسبت داده‌اند.
به جا آوردن نماز احتیاط سجده سهو و به قولی سجده قضایی و نیز سجده تلاوت واجب فوری است. وجوب نماز آیاتی که سبب آن زلزله می‌باشد، فوری است.

۴.۲.۱ - در زکات


پرداخت زکات، پس از استقرار وجوب آن، واجب فوری است.

۴.۲.۲ - در صوم


قضای روزه واجب فوت شده فوریت ندارد. برخی قدما قضای روزه ماه رمضان را واجب فوری دانسته و مبادرت به انجام دادن آن را در اولین زمان ممکن لازم دانسته‌اند.
[۱۳] الکافی فی الفقه، ص۱۸۴.
حج پس از حصول استطاعت واجب فوری است و باید در همان سال استطاعت گزارده شود.

۴.۲.۳ - در حج


در فرض وجوب نیابت برای حج، به تصریح برخی، وجوب آن فوری است و تأخیر در گرفتن نایب جایز نیست.
به قول مشهور، عمره مفرده پس از حصول استطاعت بر قارن و مُفرِد واجب فوری است.

۴.۳ - فوریت در غیر عبادات



۴.۳.۱ - در تحویل عوض


چنانچه در معامله‌ای شرط فوریت تحویل کالا و بهای آن شود، معامله نقد خواهد بود و کالا و بهای آن باید فوری تحویل داده شوند.

۴.۳.۲ - در اعمال حق خیار


برخی، خیار را به لحاظ فوریت و تراخی به سه دسته تقسیم کرده‌اند:
خیاری که فوریت ندارد، مانند خیار اشتراط ، خیار حیوان و خیار شرط .
خیاری که فوریت دارد، مانند خیار ثابت برای زوجین در صورت وجود یکی از عیوب خاص، خیار غبن و خیار تدلیس در بیع و نکاح.
خیاری که فوریت داشتن و نداشتن آن اختلافی است، مانند خیار تفلیس ، خیار تأخیر ، خیار رؤیت ، خیار عیب و خیار غریم میّت .

۴.۳.۳ - در شفعه


بنابر قول مشهور، شفیع پس از آگاهی از معامله، باید فوری حق شفعه خود را اعمال کند و به تأخیر انداختن آن بدون عذر موجب سقوط حق شفعه می‌شود.

۴.۳.۴ - در سایر موارد


زدودن نجاست از مسجد ، مشاهد مشرّفه ، قرآن کریم و آنچه که تعظیم آن واجب و اهانت و تحقیر آن حرام است، مانند تربت ، واجب فوری است همچنین پاسخ دادن به سلام ،
[۱۹] کلمة التقوی، ج۱، ص۴۷۹.

ردّ مظالم ، ادای دین در صورت فرا رسیدن زمان آن و مطالبه طلبکار ، بازگرداندن امانت در فرض درخواست مالکش و نیز امانت شرعی مطلقا واجب فوری می‌باشد
[۲۳] المقاصد العلیة، ص۵۸۱.


۵ - پانویس


 
۱. الاقطاب الفقهیة، ص۳۷.    
۲. جواهر الکلام، ج۱۳، ص۳۳.    
۳. العروة الوثقی، ج۳، ص۷۲.    
۴. الدروس الشرعیة، ج۱، ص۱۴۵.    
۵. تحریر الوسیلة، ج۱، ص۲۱۰.    
۶. جواهر الکلام، ج۱۲، ص۴۵۵.    
۷. العروة الوثقی، ج۳، ص۲۸۵-۲۸۶.    
۸. جواهر الکلام، ج۱۰، ص۲۱۸-۲۲۰.    
۹. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۴۱۹.    
۱۰. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۴۲۳.    
۱۱. الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۲۲۹.    
۱۲. الدروس الشرعیة، ج۱، ص۲۷۷.    
۱۳. الکافی فی الفقه، ص۱۸۴.
۱۴. تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۲۱.    
۱۵. الروضة البهیة، ج۲، ص۱۶۱.    
۱۶. القواعد و الفوائد، ج۲، ص۲۴۸-۲۵۰.    
۱۷. جواهر الکلام، ج۶، ص۹۷-۹۸.    
۱۸. العروة الوثقی، ج۳، ص۲۱.    
۱۹. کلمة التقوی، ج۱، ص۴۷۹.
۲۰. جواهر الکلام، ج۱۵، ص۴۶۰.    
۲۱. جواهر الکلام، ج۲۷، ص۱۰۷.    
۲۲. جواهر الکلام، ج۳۷، ص۹۸.    
۲۳. المقاصد العلیة، ص۵۸۱.


۶ - منبع



فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج۵، ص۷۲۹، برگرفته از مقاله «فوریت».    



آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.