سال ۱۳۱۳ هجری شمسی

سال ۱۳۱۳ هجری شمسی مصادف با سال‌های ۱۳۵۲ و ۱۳۵۳ قمری و ۱۹۳۴ و ۱۹۳۵ میلادی است. در این سال، رضا پلهوی تحت‌تأثیر اقدامات آتا ترک در ترکیه، اقداماتی همچون تغییر کلاه، تغییر نام کشور به ایران، تأسیس دانشگاه تهران و فرهنگستان زبان فارسی و کشف حجاب را انجام داد.

وضعیت کلی

در تابستان این سال، رضا پهلوی، شاه ایران در تنها سفر خارجی خود، به ترکیه رفت و تحت‌تأثیر تغییراتی قرار گرفت که آتاترک در آنجا ایجاد کرده بود. او در بازگشت، کارهایی مانند تغییر کلاه، تغییر نام کشور به ایران، تأسیس دانشگاه تهران و فرهنگستان زبان فارسی و کشف حجاب را پی گرفت. همچنین در ماه مرداد، هیتلر در انتخابات ریاست جمهوری آلمان، با ۸۹درصد رأیِ موافق به پیروزی رسید.

رویدادها

• فروردین تا ۲۴ خرداد: درگیری دولت‌های متوکلیان (امام یحیی زیدی) و آل ‌سعود در شمال غرب یمن فعلی و جنوب عربستان فعلی. براساس پیمان طائف، سعودی‌ها بر مناطق یمنی‌نشین جیزان، نجران و عسیر مسلط شدند و یمنی‌ها بندر حدیده را گرفتند و قرار گذاشتند هر بیست سال، درباره این پیمان، گفت‌وگو کنند.
• ۱۲ خرداد تا ۱۴ تیر: سفر رضا پهلوی به ترکیه و دیدار با کمال آتاترک، رهبر این کشور. رضا شاه پس از این دیدار گفته بود ترکیه در گرفتن تمدن اروپایی پیشرفت زیادی کرده است؛ ولی ایران عقب افتاده و باید با تمام قوا، در پیشرفت ایران به‌خصوص آزادی زنان اقدام کنیم.
• مرداد: آتاترک مسجد ایاصوفیه را در استانبول به موزه تبدیل کرد و تعطیلی هفتگی روز جمعه را به یکشنبه تغییر داد. همچنین به‌دستور او، فرهنگستان زبان ترک، ۳۰ هزار واژه جایگزین برای ۷ هزار کلمه ممنوع‌شده عربی و فارسی پیشنهاد کرد.
• شهریور: دولت ایران از آغاز سال تحصیلی، سر کردن چادر را برای دختران دانش‌آموز ممنوع کرد و برای آنان لباس یک‌دست در نظر گرفت.
• مهر: حکومت ایران جشن و کنگره هزاره فردوسی (هزارمین سال تولد فردوسی) را در تهران برگزار کرد و آرامگاه فردوسی را در طوس افتتاح کرد.
• ۱۷ آذر: محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر ایران، با دستور پهلوی، از علی‌اصغر حکمت، سرپرست وزارت معارف و اوقاف خواست که مدرسه تربیت و دیگر مدارس خاص بهاییان را تعطیل کند.
• دی: تصویب قانون اوقاف و تعیین سن ازدواج در قانون مدنی ایران در مجلس ملی ایران. سن ازدواج برای دختران و پسران به‌ترتیب از پانزده و هجده سال شروع می‌شد و با حکم دادگاه، در سن سیزده (دختران) و پانزده (پسران) نیز اجازه داشتند..
• سلطان محمد، آقاخان سوم، رهبر مذهب اسماعیلیه آقاخانیه و مقیم هند، با موافقت دولت بریتانیا، ریاست هیئت نمایندگی هند را در جامعه ملل به‌عهده گرفت و همچنین عضویت شورای مشورتی انگلیس را به دست آورد.
• تأسیس دانشکده علوم معقول و منقول در تهران با سه رشته ادبیات عرب، علوم معقول و منقول در مدرسه عالی سپهسالار.

نخستین چاپ و نشر

• مهر: سید نصرالله تقوی (۱۲۴۲ـ۱۳۲۶ش)، روحانی و استاد حقوق، به‌سفارش علی‌اصغر حکمت، بخش (جلد) سوم تفسیر روض الجنان و روح الجنان، اثر ابوالفتوح رازی (حدود۴۷۰ ـ ۵۵۲/۵۵۶ق) را تصحیح و چاپ کرد. بخش‌های اول و دوم آن را نخستین بار، محمدکاظم صبوری (۱۲۷۰ـ۱۳۲۲ش)، ملقب به ملک‌الشعرا، با حکم مظفرالدین شاه، حاکم ایران تصحیح و چاپ کرده بود..
• سید جلال‌الدین تهرانی (۱۲۷۵ـ۱۳۶۶ش)، محقق، مصحح و سیاست‌مدار، ترجمه تاریخ قم را از روی نسخه منسوب به ۱۰۰۱ق چاپ کرد.
• عباس اقبال آشتیانی (۱۲۷۵ ـ ۱۳۳۴ش) ادیب و نویسنده ایرانی، کتاب معالم العلماء نوشته ابن شهرآشوب را تصحیح و چاپ کرد.

درگذشت و تولد

• فروردین: درگذشت محمدباقر قائنی بیرجندی (تولد: ۱۲۳۸ش/۱۲۷۶ق)، عالم و نویسنده کبریت احمر.
• ۳ شهریور: تولد اکبر هاشمی رفسنجانی (درگذشت: ۱۹ دی ۱۳۹۵ش)، روحانی و سیاستمدار مشهور ایرانی.
• شهریور: درگذشت ابوالقاسم قمی کبیر قمی (تولد: ۱۲۴۲ش/۱۲۸۰ق)، فقیه و مدرس حوزه علمیه قم.
• آذر: درگذشت ابراهیم زنجانی ایلخانی روحانی مشروطه‌خواه و قاضی دادگاه اعدام شیخ فضل‌الله نوری.
• ۲۲ دی. درگذشت سید ابوالقاسم دهکردی فقیه شیعه ساکن اصفهان (۶ شوال ۱۳۵۳ق).
• اسفند: تولد سید محمدباقر صدر (درگذشت: فروردین ۱۳۵۹ش)، فقیه و متفکر شیعه عراقی.
• تولد میرحسین صادقی پروانی (درگذشت: ۱۳۹۵ش) عالم و فعال سیاسی هزاره و عضو مجمع جهانی اهل‌بیت مقیم پروان افغانستان.

پانویس

منابع

• آذر، مسعود، «»، سایت بی‌بی‌سی، نشر:۲۳ مرداد ۱۴۰۰/۱۴ اوت ۲۰۲۱، بازدید:۱۱ دی ۱۴۰۰ش.
• ابوزید العاملی، احمد، محمد باقر الصدر السیره و المسیره فی حقائق و وثائق، بیروت، نشر العارف للمطبوعات، ۲۰۰۷م.
• ، سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران، بازدید:۸ دی ۱۴۰۰ش.
• التیامی‌نیا، رضا؛ علی باقری دولت‌آبادی، جاسب نیکفر، «»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، دوره ۵، شماره ۱۸، شماره پیاپی ۴۸، پاییز ۱۳۹۵ش.
• پهلوی، محمدرضا، ماموریت برای وطنم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰ش.
• پورمحمدی املشی، محمدرضا، رضا محمدی و عسکر محمدی، «تغییرات فرهنگی در دوره آتاترک و رضاشاه»، فصل‌نامه تاریخ روابط خارجی، سال شانزدهم، شماره ۶۴، پاییز ۱۳۹۴ش.
• اطلاعات ۸۰ سال، روزنامه اطلاعات، ۱۳۸۷ش.
• شهسواری، ثریا، اسناد فعالیت بهائیان در دوره‌ی محمدرضا پهلوی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۷ش.
• شیرعلی‌نیا، حعفر، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، نشر سایان، ۱۳۹۵ش.
• «»، نشریه آیینه پژوهش، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، جلد:۱۱۸، خرداد و تير ۱۳۶۹ش.
• ، سایت الشیعه، بازدید:۹ دی ۱۴۰۰ش.
• ، سایت حوزه، بازدید:۹دی ۱۴۰۰ش.
• «»، پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، بازدید: ۱۴دی ۱۴۰۰ش.
• «»، سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی، ۱۸دی ۱۴۰۰ش.
• Āgā Khān, The Memoires, London, Cassel, 1954, Passim
• ، خبرگزاری ابنا، بازدید: ۲۹ دی ۱۴۰۰ش.
• ، سایت دانشگاه تهران.