زمان تقریبی مطالعه: 2 دقیقه
 

استلزام





استلزام یکی از اصطلاحات به‌کار رفته در علم منطق بوده و یکی از راه‌های رسیدن از معلومات به مجهول در برهان است.


۱ - معنای لغوی



معنای لغوی «استلزام» به چیزی مشروط‌ بودن، چیز دیگری را لازم‌ داشتن و به چیز دیگر وابسته‌ بودن است.

۲ - معنای اصطلاحی



استلزام در اصطلاح، یکی از راه‌های رسیدن از معلومات به مجهول (مطلوب) در برهان است.

۳ - توضیح اصطلاح



توصل از معلومات به مجهول در برهان یا از طریق استلزام است و یا از طریق اشتمال. در استلزام از ملزوم به لازم انتقال صورت می‌گیرد؛ مانند انتقال از معلومات به مجهول در قیاسات استثنائی. در طریق اشتمال، انتقال از امری به امر دیگری صورت می‌گیرد که میان آن دو با هم یا با امر سومی، نوعی رابطه اشتمالی موجود باشد.
«... اما چون استلزام تصدیق، تصور را واجب است، مانند استلزام صورت یا مرکب ماده را، و استلزام تصور تصدیق را واجب نیست، پس اکتساب قیاس برهانی، مستلزم اکتساب حدّ حقیقی باشد و مشتمل بر آن مانند اشتمال کل بر اجزاء».
«چون تصورات عقلی حاصل شود، میان آن بسبب تعلقاتی که ماهیات آن تصورات را به یکدیگر باشد از اشتمال، و استلزام، و عروض، و تقابل، نسبی ایجابی و سلبی ادراک کند».
«توصّل از معلومات به مجهولی که مطلوب باشد یا به طریق استلزام باشد یا به طریق اشتمال».
«و طریق استلزام انتقال بود از ملزوم به لازم. و قیاسات استثنائی عاید با آن طریق باشد».
ملازمه، مترادف تلازم و استلزام است، اما منطقیان بین تلازم و استلزام فرق گذاشته و در این‌باره گفته‌اند: تلازم، عدم جدایی از دو طرف و استلزام، عدم جدایی از یک طرف است.

۴ - پانویس


 
۱. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۴۳.    
۲. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۷۶.    
۳. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۳۰.    
۴. خواجه نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اساس الاقتباس، ص۳۳۰.    
۵. صلیبا، جمیل، فرهنگ فلسفی، ص۶۱۰.    


۵ - منبع



پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، برگرفته از مقاله «استلزام»، تاریخ بازیابی۱۳۹۵/۱۱/۲.    
خوانساری، محمد، فرهنگ اصطلاحات منطقی به انضمام واژه نامه فرانسه و انگلیسی، ص۱۳.    


رده‌های این صفحه : اصطلاحات منطقی




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.