زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

ابوعمرو زبان بن علاء تمیمی





ابوعمرو زبّان بن علاء بن عمار تمیمی مازنی بصری (۷۲-۱۵۴ هـ)، از قراء سبعه و از عالمان علم لغت، علم قرائت، حدیث، نحو و فقه بود ولی شهرت او در اشعار غریب، بر دیگر جهات او غلبه داشت.


۱ - معرفی اجمالی



ابوعمرو زبّان بن علاء بن عمار مازنی تمیمی بصری، اسامی زیادی برای او ذکر کرده‌اند که تعداد آنها به حدود بیست اسم می‌رسد.
وی اهل بصره بود و اعقابش در آنجا ساکن بودند. برخی او را از طایفه بنی‌عنبر یا بنی‌حنیفه دانسته و برخی او را منسوب به کازرون، از شهرهای استان فارس دانسته‌اند.
ابوعمرو یکی از قرّای هفتگانه بود و در علم قرائت، لغت، نحو و فقه شهرت داشت، ولی شهرت او در اشعار غریب، بر دیگر جهات او غلبه داشت.
رجال‌نویسان وی را فردی فصیح، راستگو، زاهد و مورد اعتماد معرفی کرده‌اند. احادیثش به پنجاه عدد می‌رسد.

۲ - تاریخ ولادت



سال ولادت زبّان بن علاء را مختلف آورده‌اند. او در سال ۷۲ هـ در مکه متولد شد.

۳ - اساتید و شاگردان



زبّان بن علاء در مکه، مدینه، کوفه و بصره نزد اساتید بسیاری علم آموخت. نحو را از نصر بن عاصم لیثی فراگرفت و علم قرائت را نزد سعید بن جبیر، مجاهد و ابوالعالیه ریاحی خواند و از انس بن مالک، ابوصالح سمّان و عطاء بن ابی‌الرباح حدیث آموخت.
ابوعمرو از اشراف عرب و سرشناسان آنها بود و به تاریخ گذشتگان آشنایی داشت. مدتی نیز در مسجد بصره کرسی تدریس را به عهده داشت. حدود بیست سال از بصره هجرت نموده و دوباره به آنجا بازگشت.
افرادی مانند احمد بن زید حلوانی، عصمة بن ابی‌عصمه، ابومحمد یحیی بن مبارک یزیدی و یونس بن حبیب بصری از جمله شاگردان او می‌باشند.

۴ - آثار



کتاب النوادر از آثار ابوعمرو بن علاء است.
[۳۴] ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص۹۶.
درباره اعرابِ سخنور و فصیح کتاب‌هایی نوشت که حجم آنها اطاقی را تا نزدیکی سقف پر می‌کرد، امّا پس از آن که به زهد روی آورد، کتاب‌ها را بیرون ریخت و همه را سوزاند. گاهی که به معلومات اوّل خود مراجعه می‌کرد، تنها آن‌چه را که قبلا می‌دانست در حفظ داشت.

۵ - تاریخ وفات



سرانجام ابوعمرو بن علاء در سال ۱۵۴ هـ در راه شام یا در کوفه در ۸۴ سالگی درگذشت. تاریخ وفات وی را مختلف نقل کرده‌اند.

۶ - مطالعه بیشتر



برای مطالعه بیشتر به منابع زیر مراجعه شود.
[۴۷] اشارة التعیین، ص۱۲۱.


۷ - پانویس


 
۱. ↑ ابن‌شاکر کتبی، محمد بن شاکر، فوات الوفیات، ج۲، ص۲۸.    
۲. ↑ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، المزهر، ج۲، ص۳۵۷.    
۳. ↑ قفطی، علی بن یوسف، انباه الرواة، ج۴، ص۱۳۱.    
۴. ↑ ابن‌حبان، محمد بن حبان، الثقات، ج۶، ص۳۴۵-۳۴۶.    
۵. ↑ ابن‌جزری، محمد بن محمد، غایة النهایه، ج۱، ص۲۸۸-۲۹۰.    
۶. ↑ ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص۴۶.    
۷. ↑ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیة الوعاة، ج۲، ص۲۳۱.    
۸. ↑ قمی، عباس، الکنی و الالقاب، ص۱۲۷.    
۹. ↑ زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۳، ص۴۱.    
۱۰. ↑ ابوالبرکات انباری، عبدالرحمن بن محمد، نزهة الالباء، ص۳۰.    
۱۱. ↑ ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایه، ج۱۰، ص۱۱۲.    
۱۲. ↑ ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، ص۵۳۱.    
۱۳. ↑ جمحی، محمد بن سلّام، طبقات فحول الشعراء، ج۱، ص۱۴.    
۱۴. ↑ ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۴۰۷.    
۱۵. ↑ ابن‌جزری، محمد بن محمد، غایة النهایه، ج۱، ص۲۸۸ -۲۹۰.    
۱۶. ↑ ابن‌معین بغدادی، یحیی بن معین، تاریخ یحیی بن معین، ج۴، ص۱۰۱.    
۱۷. ↑ ابن‌حبان، محمد بن حبان، الثقات، ج۶، ص۳۴۵ -۳۴۶.    
۱۸. ↑ ابوالفداء، اسماعیل بن علی، المختصر فی اخبار البشر، ج۲، ص۶.    
۱۹. ↑ ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۴۶۹.    
۲۰. ↑ ابن‌جزری، محمد بن محمد، غایة النهایه، ج۱، ص۲۸۹.    
۲۱. ↑ ذهبی، محمد بن احمد، معرفة القراء الکبار، ج۱، ص۵۸.    
۲۲. ↑ تنوخی، مفضل بن محمد، تاریخ العلماء و النحویین، ص۱۴۸.    
۲۳. ↑ ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۴۶۹.    
۲۴. ↑ حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۳، ص۱۳۱۷.    
۲۵. ↑ ابوالبرکات انباری، عبدالرحمن بن محمد، نزهة الالباء، ص۳۲.    
۲۶. ↑ ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۴۰۷.    
۲۷. ↑ ابن عماد، عبدالحی، شذرات الذهب، ج۲، ص۲۴۸.    
۲۸. ↑ صفی‌الدین خزرجی، احمد بن عبدالله، خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ج۱، ص۴۵۶.    
۲۹. ↑ ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، ج۹، ص۶۸۴.    
۳۰. ↑ زبیدی، محمد بن حسن، طبقات النحویین و اللغویین، ص۳۵.    
۳۱. ↑ تنوخی، مفضل بن محمد، تاریخ العلماء و النحویین، ص۱۴۲.    
۳۲. ↑ ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص۴۶.    
۳۳. ↑ ابوالبرکات انباری، عبدالرحمن بن محمد، نزهة الالباء، ص۳۲.    
۳۴. ↑ ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص۹۶.
۳۵. ↑ ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، ص۵۴۰.    
۳۶. ↑ ابن‌عماد حنبلی، عبدالحی بن احمد، شذرات الذهب، ج۲، ص۱۲۳.    
۳۷. ↑ عسقلانی، احمد بن علی، تقریب التهذیب، ج۱، ص۶۶۰.    
۳۸. ↑ ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۴۶۹.    
۳۹. ↑ ذهبی، محمد بن احمد، العبر فی خبر من غبر، ج۱، ص۱۷۱.    
۴۰. ↑ ابن‌اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۶۱۲.    
۴۱. ↑ ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۴۶۹.    
۴۲. ↑ ابن‌جزری، محمد بن محمد، غایة النهایه، ج۱، ص۲۹۲.    
۴۳. ↑ نووی، یحیی بن شرف، تهذیب الاسماء و اللغات، ج۲، ص۲۶۲.    
۴۴. ↑ ابن‌تغری بردی، یوسف بن تغری بردی، النجوم الزاهره، ج۲، ص۲۲.    
۴۵. ↑ ابوزرعه دمشقی، عبدالرحمن بن عمرو، تاریخ ابی‌زرعه، ج۱، ص۶۴۰.    
۴۶. ↑ بخاری، اسماعیل بن ابراهیم، التاریخ الکبیر، ج۹، ص۵۵.    
۴۷. ↑ اشارة التعیین، ص۱۲۱.


۸ - منبع



• پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، دائرة المعارف مؤلفان اسلامی، ج۱، ص۳۳۹، برگرفته از مقاله «ابوعمرو زبّان بن علاء تمیمی».
• عبدالسلام ترمانینی، رویدادهای تاریخ اسلام، ترجمه پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ج۱، ص۳۷۴.






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.