زمان تقریبی مطالعه: 5 دقیقه
 

باخمرا





باخَمْرا، قریه‌ای‌ از ناحیه کوفه‌ در عراق‌ می‌باشد.


۱ - موقعیت جغرافیایی



این‌ قریه‌ میان‌ کوفه‌ و واسط واقع‌ بود. فاصله آن‌ به‌ کوفه‌ نزدیک‌تر، و در ۱۶ یا ۱۷ فرسخی‌ شرق‌ این‌ شهر قرار داشت‌. مسعودی‌ آن‌ را از سرزمین‌ طَف‌ّ (از نواحی‌ کوفه‌) شمرده‌ است‌،
[۳] علی‌ مسعودی‌، مروج‌ الذهب‌، ج۴، ص۱۴۸، به‌ کوشش‌ شارل‌ پلا، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
اما امروزه‌ موقعیت‌ باخمرا را نمی‌توان‌ دقیقاً تعیین‌ کرد. این‌ نام‌ در زبان‌ آرامی‌ به‌ معنای‌ خمخانه‌ است‌.

۲ - سبب شهرت باخمرا



شهرت‌ باخمرا به‌ سبب‌ جنگی‌ است‌ که‌ در آن‌جا میان‌ ابراهیم‌ بن‌ عبدالله‌ (ه م‌)، از نوادگان‌ امام‌ حسن‌ (ع‌)، و لشکر منصور خلیفه عباسی‌، روی‌ داد و به‌ «وقعه باخمری‌» معروف‌ است‌.
[۵] ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل‌ الطالبیین‌، ج۱، ص۴۲۰، به‌ کوشش‌ احمد صقر، قاهره‌، ۱۳۶۸ق‌/۱۹۴۹م‌.
ابراهیم‌ همزمان‌ با آغاز بنای‌ بغداد (اول‌ رمضان‌۱۴۵ق‌/ ۲۳ نوامبر ۷۶۲م‌)، توسط منصور، در بصره‌ قیام‌ کرد و پس‌ از بیعت‌ گرفتن‌ از مردم‌، بر شهر چیره‌ شد و با فرستادن‌ لشکریان‌ و عاملان‌ خود، بر اهواز، فارس‌ و واسط نیز استیلا یافت‌ و پس‌ از آن‌ آهنگ‌ کوفه‌ کرد. در ذیقعده ۱۴۵ در باخمرا میان‌ او و لشکر عباسی‌ به‌ سرکردگی‌ عیسی‌ بن‌ موسی‌، عم‌ منصور جنگی‌ سخت‌ درگرفت‌. نخست‌ پیروزی‌ با سپاه‌ ابراهیم‌ بود، اما با حمله مجدد گروهی‌ از لشکریان‌ عیسی‌، ابراهیم‌ بر اثر اصابت‌ تیری‌ درگذشت‌ و جمعی‌ از یارانش‌ (۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر) که‌ از زیدیه‌ بودند، کشته‌ شدند.
[۸] خلیفة بن‌ خیاط، تاریخ‌، ج۲، ص۶۴۹-۶۵۰، به‌ کوشش‌ سهیل‌ زکار، دمشق‌، ۱۹۶۸م‌.
[۱۲] علی‌ بیهقی‌، لباب‌ الانساب‌، ج۱، ص۴۱۰، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
بدین‌گونه‌، این‌ نهضت‌ علوی‌ که‌ اساس‌ خلافت‌ عباسی‌ را سخت‌ به‌ مخاطره‌ افکنده‌ بود، درهم‌ شکست‌. برخی‌ باخمرا را «بدر الصغری‌» خوانده‌اند.

۳ - فتوای ابوحنیفه



ابوحنیفه‌، امام‌ حنفیان‌ نیز که‌ به‌ پیوستن‌ به‌ قیام‌ ابراهیم‌ فتوا داده‌ بود، کشته‌ شدگان‌ در باخمرا را با شهدای‌ بدر برابر دانسته‌ است‌.

۴ - شهرت ابراهیم



به‌ این‌ ترتیب‌، ابراهیم‌ به‌ «قتیل‌ باخمرا»،
[۱۷] ابونصر بخاری‌ سهل‌، سرّ السلسلة العلویة، ج۹، ص۶۵، نجف‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۹۶۲م‌.
[۱۸] علی‌ بیهقی‌، لباب‌ الانساب‌، ج۲، ص۵۵۴، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
و «صاحب‌ باخمرا» مشهور شد.دعبل‌ خزاعی‌ در قصیده تائیه معروف‌ خود، به‌ قبر ابراهیم‌ در باخمرا اشاره‌ دارد.
[۲۰] دعبل‌ خزاعی‌، دیوان‌، ج۱، ص‌ ۱۳۶، به‌ کوشش‌ عبدالصاحب‌ عمران‌ دجیلی‌، بیروت‌، ۱۹۷۲م‌.
[۲۱] علی‌ مسعودی‌، مروج‌ الذهب‌، ج۴، ص۱۴۸، به‌ کوشش‌ شارل‌ پلا، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.


۵ - مزار ابراهیم



گور ابراهیم‌ در سده۷ق‌ زیارتگاه‌ مردم‌ بوده‌ است‌.
[۲۳] علی‌ هروی‌، الاشارات‌ الی‌ معرفة الزیارات‌، ج۱، ص۷۷، به‌ کوشش‌ ژسوردل‌ تومین‌، دمشق‌، ۱۹۵۳م‌.


۶ - فهرست منابع



(۱) عبدالحمید بن‌ ابی‌ الحدید، شرح‌ نهج‌ البلاغة، به‌کوشش‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهیم‌، قاهره‌، ۱۹۶۲م‌.
(۲) محمد بن‌ حبیب‌، المحبر، به‌ کوشش‌ ایلزه‌ لیشتن‌ اشتتر، حیدرآباددکن‌، ۱۳۶۱ق‌/۱۹۴۲م‌.
(۳) احمد بن‌ عنبه‌، عمدة الطالب‌، نجف‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.
(۴) عبدالله‌ بن‌ قتیبه‌، المعارف‌، به‌ کوشش‌ ثروت‌ عکاشه‌، قاهره‌، ۱۹۶۰م‌.
(۵) ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل‌ الطالبیین‌، به‌ کوشش‌ احمد صقر، قاهره‌، ۱۳۶۸ق‌/۱۹۴۹م‌.
(۶) ابونصر بخاری‌ سهل‌، سرّ السلسلة العلویة، نجف‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۹۶۲م‌.
(۷) علی‌ بیهقی‌، لباب‌ الانساب‌، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
(۸) خلیفة بن‌ خیاط، تاریخ‌، به‌ کوشش‌ سهیل‌ زکار، دمشق‌، ۱۹۶۸م‌.
(۹) دعبل‌ خزاعی‌، دیوان‌، به‌ کوشش‌ عبدالصاحب‌ عمران‌ دجیلی‌، بیروت‌، ۱۹۷۲م‌.
(۱۰) محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، به‌ کوشش‌ حسین‌ اسد، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۵م‌.
(۱۱) ابوجعفر طبری‌، تاریخ‌ طبری.
(۱۲) علی‌ مسعودی‌، مروج‌ الذهب‌، به‌ کوشش‌ شارل‌ پلا، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
(۱۳) علی‌ هروی‌، الاشارات‌ الی‌ معرفة الزیارات‌، به‌ کوشش‌ ژسوردل‌ تومین‌، دمشق‌، ۱۹۵۳م‌.
(۱۴) یاقوت‌ حموی، معجم البلدان‌.
(۱۵) احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، بیروت‌، ۱۳۷۹/ ۱۹۶۰م‌؛

۷ - پانویس


 
۱. یاقوت‌ حموی، معجم البلدان‌، ج۱، ص۳۱۶.    
۲. عبدالله‌ بن‌ قتیبه‌، المعارف‌، ج۱، ص۲۱۳، به‌ کوشش‌ ثروت‌ عکاشه‌، قاهره‌، ۱۹۶۰م‌.    
۳. علی‌ مسعودی‌، مروج‌ الذهب‌، ج۴، ص۱۴۸، به‌ کوشش‌ شارل‌ پلا، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
۴. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل‌ الطالبیین‌، ج۱، ص۳۲۷، به‌ کوشش‌ احمد صقر، قاهره‌، ۱۳۶۸ق‌/۱۹۴۹م‌.    
۵. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل‌ الطالبیین‌، ج۱، ص۴۲۰، به‌ کوشش‌ احمد صقر، قاهره‌، ۱۳۶۸ق‌/۱۹۴۹م‌.
۶. ابوجعفر طبری‌، تاریخ‌ طبری، ج۷، ص۶۲۴.    
۷. ابوجعفر طبری‌، تاریخ‌ طبری، ج۷، ص۶۳۴.    
۸. خلیفة بن‌ خیاط، تاریخ‌، ج۲، ص۶۴۹-۶۵۰، به‌ کوشش‌ سهیل‌ زکار، دمشق‌، ۱۹۶۸م‌.
۹. احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج۲، ص۳۷۶-۳۷۹، بیروت‌، ۱۳۷۹/ ۱۹۶۰م‌.    
۱۰. ابوجعفر طبری‌، تاریخ‌ طبری، ج۷، ص۶۳۴-۶۴۷.    
۱۱. محمد بن‌ حبیب‌، المحبر، ج۱، ص۳۵، به‌ کوشش‌ ایلزه‌ لیشتن‌ اشتتر، حیدرآباددکن‌، ۱۳۶۱ق‌/۱۹۴۲م‌.    
۱۲. علی‌ بیهقی‌، لباب‌ الانساب‌، ج۱، ص۴۱۰، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
۱۳. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل‌ الطالبیین‌، ج۱، ص۳۱۳، به‌ کوشش‌ احمد صقر، قاهره‌، ۱۳۶۸ق‌/۱۹۴۹م‌.    
۱۴. محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۶، ص۲۲۴، به‌ کوشش‌ حسین‌ اسد، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/ ۱۹۸۵م‌.    
۱۵. ابوالفرج‌ اصفهانی‌، مقاتل‌ الطالبیین‌، ج۱، ص۳۶۴، به‌ کوشش‌ احمد صقر، قاهره‌، ۱۳۶۸ق‌/۱۹۴۹م‌.    
۱۶. احمد بن‌ عنبه‌، عمدة الطالب‌، ج۱، ص۱۰۹، نجف‌، ۱۳۸۱ق‌/ ۱۹۶۱م‌.    
۱۷. ابونصر بخاری‌ سهل‌، سرّ السلسلة العلویة، ج۹، ص۶۵، نجف‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۹۶۲م‌.
۱۸. علی‌ بیهقی‌، لباب‌ الانساب‌، ج۲، ص۵۵۴، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
۱۹. عبدالحمید بن‌ ابی‌ الحدید، شرح‌ نهج‌ البلاغة، ج۱۵، ص۲۷۲، به‌کوشش‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهیم‌، قاهره‌، ۱۹۶۲م‌.    
۲۰. دعبل‌ خزاعی‌، دیوان‌، ج۱، ص‌ ۱۳۶، به‌ کوشش‌ عبدالصاحب‌ عمران‌ دجیلی‌، بیروت‌، ۱۹۷۲م‌.
۲۱. علی‌ مسعودی‌، مروج‌ الذهب‌، ج۴، ص۱۴۸، به‌ کوشش‌ شارل‌ پلا، بیروت‌، ۱۹۷۳م‌.
۲۲. یاقوت‌ حموی، معجم البلدان‌، ج۱، ص۳۱۶.    
۲۳. علی‌ هروی‌، الاشارات‌ الی‌ معرفة الزیارات‌، ج۱، ص۷۷، به‌ کوشش‌ ژسوردل‌ تومین‌، دمشق‌، ۱۹۵۳م‌.


۸ - منبع


دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «باخمرا»، شماره۴۳۰۷.    






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.