ذکر قلبی«ذکر»، یعنی یاد کردن، خواه با زبان باشد، یا با قلب یا با هر دو، بعد از نسیان باشد، یا بعد از ادامه ذکر. . و ذکر قلبی همان توجه قلبی به خدای سبحان است که که دل را صفا و صیقل میدهد. ۱ - تبیین ذکر قلبیذکر قلبی همان توجه قلبی به خدای سبحان است که دل را صفا و صیقل داده، جلوهگاه محبوب میکند و روح را تصفیه کرده، انسان را از قید اسارت نفس میرهاند. اگر قلب به تذکّر محبوب و یاد حق تبارکوتعالی عادت کرد و با آن عجین شد، انسان را دگرگون میکند، به طوری که حرکات و سکنات چشم، زبان، دست، پا و سایر اعضا، با ذکر حق انجام میگیرد و برخلاف وظایف، امری انجام نمیدهند. کاملترین و بهترین مراتب ذکر نیز همین است که در همه مراتب انسانی، جاری شده و حکمش ظاهر و باطن و نهان و آشکار را در برگیرد و اگر ذکر زبانی نیز از نظر مکتب اسلام مطلوب است و به آن سفارش شده، سرّش در آن است که زبان قلب گشوده شود و بحدی برسد که زبان، چشم، گوش و سایر اعضای بدن از قلب پیروی کنند تا بدینوسیله دل برای ورود صاحب منزل، پاک و پاکیزه گردد. علی (علیهالسّلام) فرمود: «اِنَّ اللهَ سُبْحانَهُ جَعَلَ الذِّکْرَ جَلاءً لِلْقُلُوبِ...؛ همانا خداوند سبحان، ذکر را جلا و صفای دلها قرار داده است....» ۲ - ذکر قلبی از منظر امام خمینیامام خمینی (قدسسرّه) مینویسد: «پس ای عزیز! در راه ذکر و یاد محبوب، تحمّل مشاقّ هرچه بکنی، کم کردهای. دل را عادت بده به یاد محبوب، بلکه به خواست خدا، صورت قلب، صورت ذکر حقّ شود و کلمه طیّبه لاالهالاالله صورت اخیره و کمال اقصای نفس گردد که از این زادی بهتر برای سلوک الیالله و مُصلحی نیکوتر برای معایب نفس و راهبری خوبتر در معارف الهیه یافت نشود. پس اگر طالب کمالات... و مهاجر الیالله هستی، قلب را عادت بده به تذکّر محبوب...» [۳]
خمینی، روحالله، اربعین حدیث، ج۱، ص ۲۴۹.
۳ - پانویس
۴ - منبعسایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «ذکر»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۰۶/۸. جمعی از نویسندگان، فرهنگ شیعه، ص۲۶۶. |