دایناسورها (به انگلیسی: Dinosaurs) گروهی از خزندگان مهرهدار بودند که حدود ۲۳۵ میلیون سال پیش در دورهٔ تریاس پسین به وجود آمدند. آنها در جریان رویداد انقراض تریاس-ژوراسیک به صورت جانوران برتر در خشکی درآمدند و سلطهٔ آنها بر خشکی تا پایان دورهٔ کرتاسه ادامه یافت. با وقوع رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن بیشتر آنها به غیر از دو تبار پرندگان و تمساحها منقرض شدند.
یخچال طبیعی یا یخسار یا پیریَخ (به فارسی تاجیکی) تودهای یخ است که بر اثر نیروی گرانش از نواحی بلند کوهستانی یا در نواحی قطبی شمالی و جنوبی زمین، که دارای هوای بسیار سردی هستند، به آرامی جریان پیدا میکند.اگر مقداری برف به محکمی در دست فشرده شود، برف به یخ تبدیل میشود. این همان رویدادی است که پس از بارش برف، در درههای مرتفع کوهستانی رخ میدهد. برف در کف دره، بر اثر فشار برفهای بالایی فشرده و به یخ تبدیل میشود.
پروتون (به انگلیسی: Proton) ذرهای زیراتمی با نماد p یا p + است که جرمش ۱۸۳۷ برابر جرم الکترون و اندکی کمتر از جرم نوترون است. به پروتون و نوترون که هر کدام جرمی حدود یک یکای جرم اتمی (amu) دارند نوکلئون (ذرات درون هستهٔ اتمها) هم میگویند. بار پروتون مثبت و اندازهاش با اندازهٔ بار الکترون (1e+) یعنی ۱۰× ۱٫۶۰۲۲ کولن دقیقاً برابر است.
در فیزیک، شکست (به انگلیسی: Refraction)، تغییر در جهت یک موج عبور کننده از یک محیط به محیط دیگر یا یک محیط با تغییرات تدریجی است. شکست نور متداولترین پدیده مشاهده شده در طبیعت است، اما امواج دیگر مانند امواج صوتی، امواج آب و امواج رادیویی نیز شکست را تجربه میکنند. میزان شکست یک موج با تغییر سرعت موج و جهت اولیه انتشار موج نسبت به جهت تغییر سرعت تعیین میشود.
بلور یا کریستال (به فرانسوی: Cristal) به مواد معدنی جامدی گویند که اجزای سازندهٔ آنها (مولکول، اتم یا یونها) در سه جهت فضایی به صورت منظمی کنار هم قرار گرفته باشند یا دارای نظم بلورشناسی باشند. ساختارهای بلورین نظمِ بلند-دامنه داشته و میتوانند خواص همسانگرد یا ناهمسانگرد داشته باشند.
کومهای بارا یا کومولونیمبوس (به انگلیسی: Cumulonimbus) نوعی ابر است که بلند و متراکم میباشد و همراه با صاعقه بوده و پیش از طوفان ظاهر میگردد. این ابرها از تودههای بزرگ و انبوه ابر که به شکل کوه عظیمی است، تشکیل میگردند. کومولونیمبوس از دو واژه لاتین کومولوس به معنای انباشته و نیمبوس به معنای باران ساخته شدهاست. این ابرها میتوانند به تنهایی، یا در کنار یک جبهه هوای سرد در آسمان ظاهر شوند.
کانی (به انگلیسی: Mineral) یا ماده معدنی، مادهای طبیعی، جامدی و متبلوری است که ترکیب شیمیایی نسبتاً ثابتی دارد و در ترکیب سنگهای پوسته زمین یافت میشود و دارای فرمول شیمیایی و ساختمان اتمی مشخص است و در صنایع مختلف مانند خمیردندانسازی، ساعتسازی و… کاربرد دارد. به زبان ساده اگر بخواهیم کانی را از نگاه شیمی و زمینشناسی بهطور همزمان نگاه کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که تعریف از کانی همانند تعریف همزمان از عنصر شیمیایی و مولکول است، با این تفاوت که کانی نه میتواند همیشه از یک عنصر تشکیل شده باشد و نه تعریف مولکول را بهطور کامل بتواند داشته باشد؛ بلکه کانی کوچکترین جز از یک ماده معدنی هست که به سبب ویژگیهای منحصر بفردی (منظور ساختار اتمی و نوع ترکیب مولکولی یا شیمیایی) که دارد، باعث متفاوت بودن آن ماده معدنی از دیگر مواد معدنی خواهد شد. بهطور مثال، اگر خاک رس را در نظر بگیریم، کانیهای تشکیلدهنده آن (کائولینت، مونت موریلونیت، ایلیت) باعث شدهاست که رس دارای ویژگی منحصر به فردی باشد که از آن به عنوان رس تلقی شود؛ یعنی اگر از دیگر کانیها در اندازه رس استفاده کنیم (مانند خاک که به سبب تراش کاری و صیقل دادن سنگ در حد میکرون از دستگاه برش کاری ریخته میشود)، هرگز ویژگی کانی رس را آن کانی نخواهد داشت؛ زیرا کانی رس دارای آرایش اتمی و ترکیب شیمیایی منحصر به خود است که از آن در علم زمینشناسی به عنوان کانی یاد میشود.
ژنتیک (به فرانسوی: Génétique) (از ریشهٔ یونانی: γενετική؛ خاستگاه، زایش، نژاد، گونه) یا ژنشناسی بخشی از دانش زیستشناسی است که به وراثت و تفاوتهای جانداران میپردازد. با استفاده از قوانین و مفاهیم موجود در این دانش میتوانیم به همانندی یا ناهمانندی دو جاندار نسبت به یکدیگر پی ببریم و بدانیم که چگونه و چرا چنین همانندی یا ناهمانندی در داخل یک جامعه گیاهی یا جانوری به وجود آمدهاست. دانش ژنشناسی، انتقال دادههای زیستی از یک سلول به سلولی دیگر یا از پدر و مادر به نوزاد و نسلهای آینده تعریف میشود. ژنشناسی با چگونگی این جابهجاییها که باعث نشانگانها، دگرگونیها و همانندیها در جانداران است ربط دارد. دانش ژنشناسی به سرشت فیزیکی و شیمیایی و در کل پیکری این دادهها نیز میپردازد.
جانوران جاندارانی یوکاریوت و چندیاختهای (چندسلولی) هستند که در مجموع تشکیل دهندهٔ فرمانروی زیستشناسی جانوران هستند و شامل دو شاخه اصلی مهرهداران و بیمهرگان هستند. جانوران بهجز چند استثنا، دارای تنفس سلولی، قابلیت حرکت و تولید مثل جنسی هستند. جانوران برخلاف گیاهان و جلبکها قادر به تولید مواد آلی مورد نیاز خود نیستند و زندگی دگرپروردگی دارند. تا کنون بیش از ۱٫۵ میلیون گونه از جانوران، شناسایی و توصیف شدهاند که حدود یک میلیون از آنها، حشره هستند. بسیاری از گونههای جانوری، تاکنون شناسایی نشدهاند اما تخمین زده میشود که جانوران شامل بیش از ۷ میلیون گونه هستند.
آتشفِشان روزنهای در سطح زمین است که در زمان فعالیت، سنگهای گداخته به بیرون پرت میکند، بسیار داغ است، بوی بدی دارد و خاکستر و گازهای درون زمین، از آن به بیرون فوران میکنند. فعالیت آتشفشانی با برونافکنی سنگهای مذاب، با گذشت زمان، باعث پیدایش کوههای آتشفشانی بر سطح زمین شدهاست. آتشفشانها معمولاً در نقاطی یافت میشوند که صفحههای سخت پوسته زمینساخت، همگرا یا واگرایی دارند. هر آتشفشان سه قسمت اصلی دارد:
طبیعت یا زاستار، به معنای گسترده آن، جهان طبیعی، فیزیکی و مادی یا گیتی میباشد. «طبیعت» میتواند به پدیدههای جهان فیزیکی و بهطور کلی به زندگی اشاره کند. مطالعه طبیعت، بخش بزرگی اگر نه تنها قسمتی از علم است. اگر چه انسان بخشی از طبیعت است، اما فعالیت بیشتر به عنوان مقولهای جدا از سایر پدیدههای طبیعی فهمیده میشود.
دنبالهدار یک گلولهٔ برفی کیهانی است که از گازهای منجمد، سنگ و گرد و غبار ساختهشده با قطری از چند کیلومتر تا چند صد کیلومتر، معمولاً به اندازهٔ یک شهر کوچک است. ساختار دنبالهدار شامل سه بخش هسته، گیسو و دم است. هسته بخش مرکزی آن است و از گرد و غبار و گاز و یخ ساخته شدهاست. وقتی که دنبالهدار نزدیک خورشید میشود، یخهای موجود در هستهٔ آن تبخیر میشود و تبدیل به ابر بزرگی پیرامون دنبالهدار میشود که گیسو نام دارد. نیروی مغناطیسی بسیار قوی است و طنابها، گرهها و نوارهایی تولید میکند که دم یونی را از دم گرد و غباری جدا میکند.
در دانش فیزیک، فیزیک تجربی (یا فیزیک آزمایشگاهی) مجموعهای از رشتهها و زمینه هاست که موضوع آنها مشاهده پدیدههای فیزیکی برای جمعآوری داده در مورد جهان است. روشها از زمینهای به زمینهٔ دیگر متفاوت هستند و شامل مشاهدههای سادهای مانند آزمایش کاوندیش تا آزمایشهای پیچیدهتر و بزرگتری مانند برخورددهنده هادرونی بزرگ میشوند.
گُسَل یا گسله (به انگلیسی: Fault) به شکستگیهایی گفته میشود که سنگهای دو طرف صفحهٔ شکستگی در برابر همدیگر حرکت کرده باشند. این جابهجایی میتواند از چند میلیمتر تا صدها متر باشد. انرژی آزاد شده به هنگام حرکت سریع گسلهای فعال عامل وقوع اغلب زمینلرزهها است.
سیال هوشمند (انگلیسی: Smart fluid) سیالی است که ویژگیهای آن (معمولاً ویسکوزیته) را میتوان با اعمال میدان الکتریکی یا میدان مغناطیسی تغییر داد.
شیمی (در فارسی افغانستان و فارسی تاجیکستان: کیمیا) (به فرانسوی: Chimie) شاخهای از علم است که به بررسی عناصر، ترکیبهای ساخته شده از اتمها، مولکولها و یونها، ساختار شیمیایی، خواص و رفتار مواد و تأثیر مواد برهمدیگر و همچنین تغییراتی که یک ماده در حین انجام یک واکنش با مواد دیگر از خود نشان میدهد، میپردازد.
فیزیک هستهای (به انگلیسی: Nuclear physics) بخشی از علم فیزیک است که به بررسی خواص و ویژگیهای هستهها (هستهٔ اتمها) میپردازد. از جمله این خواص میتوان به خواص استاتیکی هستهها مانند گشتاورهای مغناطیسی و الکتریکی، انرژیهای بستگی و همچنین خواص دینامیکی هستهها مانند مدهای واپاشی و خواص رادیو اکتیویتهٔ هستهها اشاره نمود.
سامانهٔ ستارهای تعداد کمی از ستارگانی است که با نیروی گرانشی به یکدیگر وابسته بوده و بر گرد یکدیگر میچرخند. شمار بیشتری از ستارههایی که تحت تأثیر گرانش یکدیگر قرار میگیرند معمولاً به عنوان خوشه ستارهای، و در تعداد بسیار بالا کهکشان و ابرخوشه کهکشانی نامیده میشوند؛ هرچند که از دیدگاه گسترده و کلی، آنها نیز سامانهٔ ستارهای هستند. سیستمهای ستارهای نباید با سامانههای سیارهای که شامل سیارهها و دیگراجسام مشابه مانند دنبالهدار و سیارک است اشتباه گرفته شوند.
نیتروژن بخشی اساسی در ساختمان همه موجودات زنده است. نیتروژن در پروتئینها، واحدهای ساختاری و شیمیایی همه موجودات زنده، و در مولکولهای DNA، که دستورات راهنمای ضروری برای همه فعالیتهای زندگی را حمل میکنند، یافت میشود. هر چند نیتروژن حدود ۷۸ درصد اتمسفر را تشکیل میدهد، اما جانوران و گیاهان نمیتوانند بهطور مستقیم از آن استفاده کنند. باکتریهای موجود در خاک در رابطه با چرخه مجدد نیتروژن از طریق تبدیل آن به شکلی که برای موجودات زنده دیگر قابل استفاده باشد، نقش حیاتی بازی میکنند. هنگامی که گیاهان و حیوانات میمیرند، باقیمانده اجساد آنها به وسیلهٔ موجودات ذره بینی موجود در خاک باکتریهای (شوره گذار) تجزیه میشود و ترکیبات نیتروژن درست میشود. ممکن است این ترکیبات توسط باکتریهای شوره زدا به هوا رفته و نیتروژن در هوا را تشکیل دهند.همچنین برخی کارخانهها برای تولید آمونیاک و کودشیمیایی آن را دریافت میکنند.
لایهٔ اُزون یا اُزونسپهر لایهایست در ارتفاع ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری سطح زمین (که بسته به شرایط فصلی و آبوهوایی ضخامت آن تغییر میکند) به ضخامت ۳۰۰ دابسون معادل با ۳ میلیمتر در لایهٔ استراتوسفر جو زمین، با غلظت بالایی از مولکول ازون (O۳)، که در سال ۱۹۱۳ توسط دو فیزیکدان فرانسوی به نامهای شارل فابری و آنری بویسون کشف شد. این لایه با جذب ۹۹٫۹–۹۵ درصد پرتو فرابنفش خورشید، موجب ادامهٔ زندگی بر روی کرهٔ زمین میشود. لایه اُزون پرتوهای پرانرژی فرابنفش را جذب کرده و آنها را به شکل پرتوهای فروسرخ درمیآورد و به سطح زمین میفرستد.